a) Znajdź w tekście lektury fragmenty informujące o miejscu i czasie wydarzeń przedstawionych w opowieści.
b) Odszukaj fragmenty, w których narrator ujawnia swoją obecność.
c) Ułóż chronologicznie wydarzenia przedstawione w lekturze:
4. NOTATKA W ZESZYCIE:
Zapisz elementy świata przedstawionego:
a) miejsce akcji:
b) czas akcji: /*Weź pod uwagę czas realny i fantastyczny./
c) bohaterowie:
d) wydarzenia: /*Jeśli udało Ci się poprawnie ułożyć wydarzenia we wcześniejszym ćwiczeniu,
przepisz je po prostu do zeszytu./
5. PODSUMOWANIE:
Na koniec dzisiejszej lekcji zapoznaj się proszę z zasadami odmiany nazwisk angielskich.
Warto wiedzieć, jak poprawnie odmienia się nazwisko głównego bohatera, bo przez kilka następnych lekcji niejednokrotnie będziesz je używać i to w różnych przypadkach...
Odmianę przepisz proszę do swojego zeszytu.
UWAGA!!!
Jeśli w nazwisku pojawia się zakończenie "-ey" (Jakub Marley), wtedy polskie końcówki dopisujemy bezpośrednio.
Np.
Cheney [czenej] — poparcie Cheneya,
Grey [grej] — dzięki Greyowi,
Disney [disnej] — oglądać Disneya,
bentley [bentlej] - jeżdżę nowym bentleyem,
Marley [marlej] — o Marleyu,
Geoffrey [dżefrej] — do boju, Geoffreyu!
6. PROPOZYCJA DLA CHĘTNYCH:
Jeśli masz ochotę jeszcze bardziej poczuć świąteczny nastrój, proponuję Ci słuchowisko na podstawie książki Karola Dickensa:
Na dzisiaj to wszystko, co dla Ciebie przygotowałam.
1. KIM JEST JAKUB MARLEY? Jakub Marley był wspólnikiem Ebenezera. Razem prowadzili kantor "Scrooge i Marley". Czytelnik poznaje Marleya siedem lat po jego śmierci. Zjawia się on w pewien wieczór wigilijny i zarazem w rocznicę swojej śmierci w domu Scrooge’a.
Na początku Ebenezer nie wierzy, że widzi swojego dawno zmarłego wspólnika, lecz po rozmowie przekonuje się, że jest to rzeczywiście duch Jakuba.
2. WYGLĄD DUCHA MARLEYA: Marley, gdy przyszedł do Scrooge’a, wyglądał tak samo, jak za życia. Ubrany był w ten sam zniszczony płaszcz i buty. Marley był przezroczysty. Jednak jeden szczegół przykuł wzrok Ebenezera – były to doczepione skrzynki na pieniądze, metalowe kasy, portmonetki, liczne klucze, księgi rachunkowe, a wszystko to zaczepione było na ciężkich łańcuchach. Zjawa twierdziła, że sam przez całe życie nakładał nieświadomie na siebie te rzeczy, a teraz musi cierpieć i pokutować za swoje złe i niegodziwe życie.
3. CEL WIZYTY DUCHA MARLEYA:
Duch Jakuba zjawił się w domu Scrooge’a, aby go ostrzec, że nie może być tak bezdusznym człowiekiem, jakim jest teraz i jakim Marley był kiedyś. Powiedział, że interesy i sprawy doczesne są nieważne, że celem życia człowieka jest miłość i pomoc bliźniemu. Marley pouczał Scrooge’a, że jeśli nie zmieni swojego życia, to podzieli jego los i razem z nim będzie skazany na wieczną tułaczkę.
Mówił: "Przeznaczeniem człowieka jest żyć wspólnym życiem z braćmi swymi, ludźmi; razem z nimi pracować dla wspólnego dobra, razem cierpieć w niedoli, dzielić ich radość i cieszyć się ich szczęściem. Kto się od swoich bliźnich odłącza za życia, ten po śmierci skazany jest na wieczne tułactwo, staje się martwym świadkiem tych wszystkich spraw i rzeczy, w których nigdy nie brał udziału..."
Marley jest postacią tragiczną. Za życia był złym człowiekiem i obojętnym na cierpienie i potrzeby innych ludzi, interesowały go tylko pieniądze.
Siedem lat po śmierci zjawił się u Scrooge’a i przekonywał go, że takie życie,
jakie do tej pory prowadził Scrooge, jest bezwartościowe i bezowocne.
Przed swoim odejściem Marley zapowiedział przybycie jeszcze trzech innych duchów: przeszłych, obecnych i przyszłych Świąt Bożego Narodzenia, po czym poszedł dalej, twierdząc, że nie może długo zatrzymywać się w jednym miejscu...
4. ZADANIE DLA CIEBIE: Przedstaw informacje na temat trzech DUCHÓW,
które zgodnie z zapowiedzią Marleya pojawiły się w domu Scrooge'a:
1. Ducha Przeszłych Świąt
2. Ducha Tegorocznych Świąt
3. Ducha Przyszłych Świąt
Zadanie wykonaj, odpowiadając na poniższe pytania: - Opisz wygląd ducha.
- Określ, w jakim dniu i o której godzinie przyszedł duch.
- Wypisz sceny, które duch ukazał Ebenezerowi.
- Opisz reakcję Scrooge'a na te sceny.
- Określ CEL wizyty ducha. Co ta wizyta miała uzmysłowić Scrooge'owi?
„Jakiż to chłopiec piękny i młody? Jaka to obok dziewica?”
Tak zaczyna się jedna z ballad Adama Mickiewicza pt. ŚWITEZIANKA. Pytania te zadaje narrator, który opowiada historię nieszczęsnego młodzieńca. Narrator obserwuje i komentuje wydarzenia rozgrywające się w lesie, w okolicy jeziora Świteź.
CZAS I MIEJSCE AKCJI: Akcja utworu rozgrywa się w nieokreślonym czasie, nad brzegiem jeziora Świteź. Dziewczyna i strzelec spotykają się prawie każdej nocy pod umówionym modrzewiem. Pora roku: początek jesieni ("Minęło lato, zżółkniały liścia. I dżdżysta nadchodzi pora".)
BOHATEROWIE: Bohaterem realistycznym jest młodzieniec, który jest strzelcem w tutejszym borze. Co wieczór spotyka się z tajemniczą dziewczyną, o której nic nie wiadomo: ani skąd pochodzi, ani gdzie nagle znika.
Świtezianka to postać fantastyczna. Występuje najpierw jako dziewczyna nieufna wobec mężczyzn. W drugiej części utworu okazuje się być nimfą z jeziora Świteź, która tak długo kusi młodzieńca, aż w końcu bohater jej ulega.
NARRATOR:
Jest obserwatorem zdarzeń, próbuje je także komentować ("Ona mu z kosza daje maliny, a on jej kwiatki do wianka"/ pewnie kochankiem jest tej dziewczyny, pewnie to jego kochanka").
Narrator ma ograniczoną wiedzę o świecie przedstawionym, do czego otwarcie się przyznaje ("Kim jest dziewczyna - ja nie wiem").
TREŚĆ BALLADY: Młody strzelec spotyka się co noc nad brzegami Świtezi z tajemniczą dziewczyną. W końcu młodzieniec prosi ukochaną, by z nim zamieszkała w leśnej chatce. Przysięga jej dozgonną miłość i wierność. Kochanka ostrzega strzelca, że: "Kto przysięgę naruszy, ach, biada jemu, za życia biada! I biada jego złej duszy!" Kiedy strzelec wraca do domu brzegiem Świtezi, ze wzburzonych wód jeziora wyłania się piękna dziewczyna i namawia młodzieńca, by zapomniał o ukochanej. Strzelec ulega pokusie i łamie dane słowo. Kiedy zbliża się do rusałki, rozpoznaje w niej swoją kochankę - w obie dziewczyny wcieliła się Świtezianka, bogini jeziora. Zdradzona kochanka wymierza strzelcowi karę - ciało młodzieńca pochłania ziemia, a dusza błąka się obok modrzewia, pod którym spotykali się zakochani...
GŁÓWNY MOTYW - WINA i KARA:
Utwór podkreśla, że należy liczyć się z konsekwencjami popełnianych czynów.
W świecie, w którym żyją bohaterowie panują sprawiedliwe zasady odwołujące się do ludowej moralności - zgodnie z nimi każdy, kto zawinił, zostanie ukarany. Złamanie przysięgi wierności jest zbrodnią, która zasługuje na najsurowszy wyrok. Winy strzelca nie łagodzi nawet fakt, że uległ on czarom i podstępowi istoty nadprzyrodzonej. Strażnikiem moralnego porządku jest w tym świecie natura, którą reprezentuje nimfa z jeziora Świteź - to ona dokonuje zemsty za zdradę.
GATUNEK LITERACKI:
ŚWITEZIANKA jest BALLADĄ, czyli gatunkiem synkretycznym (mieszanym).
Oznacza to, że łączy cechy trzech rodzajów literackich:
EPIKI:
- opisy natury,
- elementy świata przedstawionego,
- narrator, który opowiada całą historię
LIRYKI:
- budowa wierszowana (podział na wersy i zwrotki),
- obrazowanie poetyckie
(środki stylistyczne: metafory,
wyrazy dźwiękonaśladowcze,
epitety i porównania),
- nastrojowość,
- emocjonalność
DRAMATU:
- rozbudowane dialogi bohaterów
Oprócz synkretyzmu rodzajowego balladę charakteryzują elementy fantastyczne (zjawa Świtezianka czy pośmiertne cierpienia młodzieńca) oraz nawiązania do wierzeń ludowych. W balladzie dwa światy (fantastyczny i realny) przenikają się ze sobą. Przyroda w balladzie buduje nastrój grozy i tajemniczości, staje się "żywym" bohaterem, który stoi na straży moralności; jest surowym sędzią osądzającym człowieka.
DO POSŁUCHANIA:
a) PROPOZYCJA nr 1: Romantyczna i nowatorska interpretacja "ŚWITEZIANKI"
w wykonaniu Julii Wieniawy*.
*Podcast Allegro Lektury 2.0 to seria współczesnych interpretacji polskich klasyków w wydaniu znanych artystów i twórców.
