Na ostatniej naszej lekcji online czytaliśmy fragment II części DZIADÓW - wywoływanie przez Guślarza duchów lekkich (Józia i Rózi). Następnie na podstawie tekstu zapisywaliśmy notatkę według następujących punktów:
1. KATEGORIA DUCHA (duchów).
2. SPOSÓB PRZYWOŁYWANIA.
3. WINA.
4. PROŚBA.
5. NAUKA MORALNA / PRZESŁANIE PŁYNĄCE Z WIZYTY DUCHÓW.
Proszę, żebyś do następnych naszych zajęć online uzupełnił/a swoją notatkę o kolejną kategorię ducha - ducha ciężkiego (Widmo Złego Pana). UWAGA!!! Twoją notatkę sprawdzę na naszej kolejnej lekcji online.
Napoczątku dzisiejszej lekcji należałoby przypomnieć sobie, jaka jest różnica między osobową a nieosobową formą czasownika.
Na podstawie poniższych informacji zrób proszę notatkę w swoim zeszycie.
FORMA OSOBOWA- czasownik to część mowy nazywająca czynności i stany; jeśli można określić osobę, tj. wykonawcę czynności, to czasownik jest w formie osobowej (np. Pies śpi na fotelu. - wiadomo KTO, pies, czyli "on", 3 osoba, l.poj.)
FORMA NIEOSOBOWA - czasownik nie wskazuje na wykonawcę czynności; forma czasownika nie daje nam informacji o osobie, która wykonuje czynność.
Do nieosobowych form czasownika należą: - BEZOKOLICZNIKI (np.Siadać.Nie rozmawiać. - nie wiadomo KTO?) - FORMY ZAKOŃCZONE NA -no, -to (np. Zamieszczono ogłoszenie. Wybito szybę. - nie wiadomo KTO?)
- IMIESŁOWY (przymiotnikowe i przysłówkowe)
2. CO TO JEST IMIESŁÓW PRZYMIOTNIKOWY? Mówiąc najprościej, czymś pośrednim między czasownikiem a przymiotnikiem. Dokładniej jest nieosobową formą czasownika, ale ma cechy przymiotnika, czyli odmienia się tak jak on - przez przypadki, liczby i rodzaje. Imiesłowy przymiotnikowe bardzo często są mylone z przymiotnikami. Przykładowo, gdy widzicie wyraz „czytający” albo „złamany” to w pierwszym odruchu zadajecie pytanie: jaki? - a ponieważ jest to pytanie przymiotnika, więc automatycznie macie tendencję, by uznać te wyrazy za przymiotniki. Tymczasem to nie są przymiotniki, tylko imiesłowy właśnie.
Dlaczego? Ponieważ, jak wspomniałam wyżej, oba te wyrazy są formami czasownika, czyli „pochodzą” od czynności (a czasownik nazywa czynność lub stan, co przecież od dawna wiecie).
czytający – (jaki?) odpowiada na pytanie przymiotnika, ale pochodzi od czasownika: czytać (forma bezokolicznika)
złamany – (jaki?) odpowiada na pytanie przymiotnika, ale pochodzi od czasownika: złamać (forma bezokolicznika)
WNIOSEK: Aby rozpoznać, czy dany wyraz, który „wygląda” na pierwszy rzut oka jak przymiotnik, faktycznie jest przymiotnikiem, czy może jednak imiesłowem, trzeba ustalić, czy pochodzi on od czasownika, czyli – w uproszczeniu – od czynności. Jeśli nie, to będzie to przymiotnik, a jeśli tak – to imiesłów przymiotnikowy.
3. Obejrzyj teraz krótki film, który pozwoli Ci utrwalić nowe wiadomości:
4. IMIESŁOWY PRZYMIOTNIKOWE CZYNNE:
-ący, -ąca, -ące
Informują o tym, że ktoś lub coś wykonuje jakąś czynność w danym momencie, np. W lesie często słychać śpiewające ptaki.
(Śpiewające- (jakie?) odpowiada na pytanie przymiotnika, ale pochodzi od czasownika śpiewać)
Jak wskazuje ich nazwa pochodzą od czasowników w stronie czynnej.
5. IMIESŁOWY PRZYMIOTNIKOWE BIERNE:
-ny, -na, -ne / -ty, -ta, -te
Informują o tym, że ktoś lub coś podlega czynności wykonywanej przez kogoś innego, np. Lubię piosenki śpiewane przez Queen.
Jak wskazuje ich nazwa, pochodzą od czasowników w stronie biernej, czyli takich, które nie wykonują czynności, o której w nich mowa, tylko jej podlegają.
Zwróć uwagę na to, że imiesłowy przymiotnikowe bierne muszą być utworzone od czasowników przechodnich.
UWAGA!!!
Szukając imiesłowów przymiotnikowych biernych, nie należy sugerować się jedynie końcówkami. Wiele przymiotników ma podobne zakończenia. Zawsze należy sprawdzić, czy słowo, które bierzemy za imiesłów przymiotnikowy bierny, pochodzi od czasownika.
przeczytaj sobie jeszcze raz wszystkie wiadomości dotyczące imiesłowów przymiotnikowych, a następnie wykonaj ćwiczenia, które się tam znajdują:
- ćwiczenie 1
- ćwiczenie 2
- ćwiczenie 3
b) Na podstawie poniższych rysunków uzupełnij frazeologizmy odpowiednimi imiesłowami przymiotnikowymi. Wskaż imiesłowy przymiotnikowe czynne i bierne. Przepisz do zeszytu.
7. PODSUMOWANIE: Na dzisiejszej lekcji:
- przypomniałeś/aś sobie różnicę między osobową a nieosobową formą czasownika,
- poznałeś/aś imiesłowy przymiotnikowe czynne i bierne,
- dowiedziałeś/aś się, jak odróżnić przymiotnik od imiesłowu przymiotnikowego
Na dzisiejszej lekcji: - poznasz "Tren V" oraz "Tren VII", - utrwalisz cechy TRENU jako gatunku lirycznego - powtórzysz takie środki stylistyczne, jak: EPITET, PORÓWNANIE, METAFORA, APOSTROFA, ZDROBNIENIE. - przypomnisz sobie, co to jest ARCHAIZM i sprawdzisz, czy potrafisz wskazać archaizmy w tekście oraz podać ich znaczenie. 2. Otwórz zeszyt i sprawdź, czy ostatnio zrobiłeś/aś notatkę, dotyczącą TRENU jako gatunku literackiego. Przypomnij sobie cechy tego gatunku.
3.PODRĘCZNIK, str. 147: otwórz podręcznik i przeczytaj "Tren V" - powoli i ze zrozumieniem. 4. Teraz wysłuchaj TRENU V:
6.PRACA Z TEKSTEM: Mam nadzieję, że teraz już wiesz, że w "Trenie V" zastosowano PORÓWNANIE - poeta porównuje Urszulkę do oliwki, która zostaje nieopatrznie ścięta przez nieuważnego ogrodnika. To wyraźna METAFORA życia dziewczynki, która przedwcześnie zmarła. W "Trenie V" zastosowano również ZDROBNIENIA. Poszukaj ich w tekście... Zwróć również uwagę, że w wierszu podmiot liryczny zwraca się bezpośrednio, czyli za pomocą APOSTROFY, do PERSEFONY. Pamiętasz, kim w mitologii była ta bogini? 7. NOTATKA W ZESZYCIE:
a) ADRESAT UTWORU:Persefona - bogini świata podziemnego, żona Hadesa.
b) SYTUACJA LIRYCZNA: osoba mówiąca (ojciec) wyraża rozpacz po stracie córki.
c) OBRAZY POETYCKIE:krótkie życie Urszulki zostało porównane do drzewka oliwnego, przypadkowo ściętego przez nieuważnego ogrodnika.
d) ŚRODKI STYLISTYCZNE:wypisz przykłady środków stylistycznych, które zostały zastosowane w "Trenie V":
np. - EPITET - - PORÓWNANIE - - APOSTROFA - - ZDROBNIENIE - 8.TREN VII: Teraz zapoznaj się proszę z "Trenem VII". Przeczytaj go powoli. Koniecznie czytaj wszystkie przypisy, które objaśniają trudniejsze wyrazy. Z poprzedniej naszej lekcji już wiesz, że takie wyrazy to ARCHAIZMY. Po przeczytaniu "Trenu VII" zastanów się, do czego (za pomocą APOSTROFY) tym razem zwraca się podmiot liryczny już na samym początku utworu? Zwróć uwagę na EPITETY "sen żelazny, twardy, nieprzespany",którewskazują na okrucieństwo śmierci i podkreślają nieodwracalność poniesionej straty. Z tego snu Urszulka już się nie obudzi... 9. "Trenu VII"możesz również wysłuchać tutaj:
10. Na koniec zapoznaj się proszę z poniższym opracowaniem wszystkich trzech trenów, które poznałeś/aś:
Repetytorium z języka polskiego dla szkoły podstawowej
11. NOTATKA W ZESZYCIE:
a) ADRESAT UTWORU: stroje ("żałosne ubiory") i sama Urszulka ("moja dziewko droga")
b) SYTUACJA LIRYCZNA: podmiot liryczny patrzy na ubrania, które pozostały po zmarłej córeczce i cierpi z powodu jej straty.
c) OBRAZY POETYCKIE:obraz rozpaczającego ojca, który patrzy na stroje zmarłej Urszulki; podmiot liryczny ubolewa, że zamiast wydać kiedyś córkę za mąż musi teraz wyprawić jej pogrzeb.
d) ŚRODKI STYLISTYCZNE:Wypisz z "Trenu VII" przykłady zastosowanych środków stylistycznych:
- APOSTROFA - - ZDROBNIENIE - - EPITET - - ARCHAIZM - 12. PODSUMOWANIE: Na dzisiejszej lekcji poznałeś/aś "Tren V" oraz "Tren VII".
Utrwaliłeś/aś również takie pojęcia jak: ARCHAIZM, EPITET, APOSTROFA, PORÓWNANIE, ZDROBNIENIE, METAFORA.
Zdanie złożone współrzędnie, jak każde zdanie złożone, zawiera więcej niż jedno orzeczenie. Treści zdań składowych w takim wypowiedzeniu wzajemnie się uzupełniają, żadne z nich nie określa drugiego. ZDANIA TE MOGĄ ISTNIEĆ SAMODZIELNIE JAKO DWA ZDANIA POJEDYNCZE. Łączą się ze sobą bezpośrednio lub za pomocą spójników.
ZDANIA ZŁOŻONE WSPÓŁRZĘDNIE - już sama nazwa podpowiada, że są to takie zdania składowe, które są sobie równe, więc nic nie stracą na przekazie, jeśli je od siebie oddzielimy.
Np. zdanie złożone: Zosia lubi opalać się nad morzem, (1) / a Kasia przepada za górskimi wędrówkami.(2) spokojnie można podzielić na dwa pojedyncze: Zosia lubi opalać się nad morzem. Kasia przepada za górskimi wędrówkami. Czy jest między nimi jakaś różnica?
W treści nie, ale w brzmieniu zdecydowana. Przeczytajcie oba przykłady na głos, zachowując odpowiednią intonację, a sami się przekonacie. Jeśli chcemy, aby nasza wypowiedź była opisowa, statyczna, spokojna, płynna itp. - zastosujemy zdania złożone. Aby podkreślić dynamikę tekstu - zastosujemy zdania pojedyncze.
2. PODRĘCZNIK, str. 53: otwórz proszę podręcznik i zapoznaj się ze wszystkimi informacjami, jakie się tam znajdują.
3. RODZAJE ZDAŃ ZŁOŻONYCH WSPÓŁRZĘDNIE:
Zdania złożone współrzędnie rozpoznamy po charakterystycznych spójnikach (mogą też być tylko przecinki), a kto będzie chciał się kierować logiką - również po treści.
- ŁĄCZNE (przykładowe spójniki: i, oraz):
treści zdań składowych współistnieją w czasie i przestrzeni, coś je łączy; treść jednego zdania łączy się z treścią drugiego, np. Ewa lubi czytać i często wypożycza książki.
treści obu zdań stoją w sprzeczności do siebie, treść zdania drugiego jest jakby wbrew logice, zaskakuje nas, np. Ola czuła zmęczenie, ale uczyła się dalej.
1. SŁOWO WSTĘPU: Na
dzisiejszej lekcji: - poznasz "Tren VIII" Jana Kochanowskiego, - dowiesz się, jakimi cechami charakteryzuje się TREN, - będziesz wiedział, co to jest ARCHAIZM i ANTYTEZA.
co to jest TREN, a następnie zapisz w zeszycie cechy tego gatunku lirycznego.
Tworząc swoją notatkę, możesz również skorzystać z rysunku poniżej.
3. TRENY Jana Kochanowskiego:
Już wiesz, że
cały cykl trenów, który napisał Jan Kochanowski liczy 19 utworów.
Spokojnie,
nie będziesz musiał/musiała czytać ich wszystkich.
Na kolejnych naszych lekcjach przeczytasz „Tren V” oraz „Tren VII”.
Dzisiaj proponuję Ci zapoznać się z "Trenem VIII".
Otwórz PODRĘCZNIK, str.148, a następnieprzeczytaj ten utwór powoli i ze zrozumieniem. Koniecznie czytaj przypisy,
które objaśniają trudniejsze wyrazy, znajdziesz je z lewej strony tekstu.
4.Teraz wysłuchajTRENU VIII:
5. Tekst trenu
może Ci się wydawać trudny w odbiorze. To wszystko przez występujące w nim ARCHAIZMY. Zapisz w zeszycie to pojęcie
+ jego wyjaśnienie.
ARCHAIZMto:«wyraz, wyrażenie, zdanie, które wyszły z użycia;
coś przestarzałego»
6. Jeśli masz
problem ze zrozumieniem tego utworu, zajrzyj na stronę poniżej
Antyteza używana jest w celu wywołania mocnego wrażenia na odbiorcach i zaznaczenia silnego kontrastu. Zapisz to pojęcie w zeszycie. W „Trenie VIII” antytezę zastosowano we fragmencie: ,,Pełno nas, a jakoby nikogo nie było”.
ANTYTEZA użyta przez Jana Kochanowskiego służy podkreśleniu pustki i ciszy panującej w domu. Jest to pustka przede wszystkim emocjonalna, uczuciowa – nikt nie może zastąpić ukochanej córeczki.
9. PODSUMOWANIE:
Przypomnę Ci teraz, jakie nowe pojęcia poznałeś/aś na dzisiejszej lekcji.
Sprawdź, czy wszystkie masz je zanotowane w swoim zeszycie:
Na dzisiejszej lekcji przypomnisz sobie cechy FRASZKI jako gatunki literackiego i poznasz przykłady fraszek, których autorem jest Jan Kochanowski. 2.NOTATKA:
Spójrz na obrazek poniżej. Przypomnij sobie cechy fraszki, a następnie zapisz je w swoim zeszycie. autor: M. Łysek
3.ZAPAMIĘTAJ!
To właśnie Jan Kochanowski wprowadził do polszczyzny słowo „fraszka”. W XVI wieku miało ono kilka znaczeń, tym mianem określano: - „coś mało znaczącego”, - „coś niedużego”, - „rzecz o niewielkiej wartości”. Dzięki pokaźnemu zbiorowi utworów, które napisał Jan Kochanowski „fraszką” zaczęto nazywać też jeden z gatunków literackich. 4. Kliknij w podany link: https://epodreczniki.pl/a/z-pamietnika-polskiego-szlachcica-czyli-fraszki-jana-kochanowskiego/Dxclic0Gf i zapoznaj się ze wszystkimi informacjami, jakie znajdują się na tej stronie. Następnie wykonaj interaktywne ćwiczenie nr 5 (na tej stronie masz możliwość sprawdzenia, czy dobrze wykonałeś/aś dane ćwiczenie - koniecznie to zrób!). 5. Na tej samej stronieznajdują się przykłady FRASZEK. Zapoznaj się z nimi (możesz je przeczytać i wysłuchać). Pisemnie wykonaj tylko te ćwiczenia, które zaznaczyłam poniżej: - "Na dom w Czarnolesie" (ćw. 6.1 i 6.4) - "Na lipę" (ćw. 7.1 i 7.2) Jeśli nie potrafisz samodzielnie wykonać tych ćwiczeń, koniecznie zajrzyj na stronę: https://klp.pl/kochanowski/ser-159.html
Tam znajdziesz dokładne opracowanie każdej z tych fraszek:
6. NOTATKA W ZESZYCIE:
Po zapoznaniu się ze wszystkimi informacjami zrób proszę notatkę w swoim zeszycie, uwzględniającą najważniejsze informacje dotyczące tych dwóch zaproponowanych przeze mnie fraszek Jana Kochanowskiego. Zwróć uwagę, żeby Twoja notatka była czytelna, zrozumiała i przydatna dla Ciebie. 7. PODSUMOWANIE: Na dzisiejszej lekcji przypomniałeś/aś sobie cechy FRASZKI jako gatunku literackiego i poznałeś/aś przykłady fraszek, których autorem jest Jan Kochanowski. Na dzisiaj to wszystko.
Na następnej naszej lekcji poznasz nowy gatunek literacki - czyli TREN.
- poznasz typy zdań pojedynczych, - nauczysz się rozróżniać zdanie pojedyncze nierozwinięte od rozwiniętego 2. PODRĘCZNIK, str. 345:
Przypomnij sobie definicje poniższych pojęć, które znajdują się w Twoim podręczniku.
Jeśli czegoś nie pamiętasz, koniecznie zapisz to w zeszycie:
a) WYPOWIEDZENIE
b) RÓWNOWAŻNIK ZDANIA
c) ZDANIE
d) ZDANIE POJEDYNCZE (rozwinięte, nierozwinięte)
e) ZDANIE ZŁOŻONE (współrzędnie, podrzędnie)
3. ZADANIE INTERAKTYWNE nr 1:
Pora na ćwiczenie praktyczne. Sprawdź, czy wszystko dobrze zapamiętałeś/aś, czy już potrafisz odróżnić zdanie pojedyncze nierozwinięte od pojedynczego rozwiniętego. Zapoznaj się z informacjami, które znajdują się na planszy powyżej, a następnie wykonaj zadanie interaktywne:
4. PODSUMOWANIE:
Pojęcia, które powinieneś/powinnaś znać po dzisiejszej lekcji: - ZDANIE, - ZDANIE POJEDYNCZE (nierozwinięte i rozwinięte) - ZDANIE ZŁOŻONE (współrzędnie, podrzędnie) - RÓWNOWAŻNIK ZDANIA Sprawdź w zeszycie, czy wszystkie pojęcia masz zanotowane.
5. ZADANIE INTERAKTYWNE nr 2:
Na koniec dzisiejszej lekcji przypomnij sobie (i oczywiście zapamiętaj) różnicę między ZDANIEM a RÓWNOWAŻNIKIEM ZDANIA.
Zwróć uwagę, że wypowiedzenie możemy nazwać zdaniem, kiedy zawiera w sobie osobową formę czasownika.
Żeby sprawdzić, czy potrafisz odróżnić równoważnik zdania od zdania, wykonaj proszę poniższe ćwiczenie.
a) Na egzaminie ósmoklasisty opowiadanie twórcze ZAWSZE będzie związane z treścią lektury obowiązkowej.
To oznacza, że MUSISZ WYKAZAĆ SIĘ DOBRĄ ZNAJOMOŚCIĄ TREŚCI DANEGO UTWORU.
b) W opowiadaniu twórczym umieszczasz bohaterów lektury np. w nowej sytuacji, zmieniasz bieg wydarzeń. Pamiętaj jednak, że MUSISZ zachować realia charakterystyczne dla danego utworu - to oznacza, że NIE MOŻESZ wyposażyć bohaterów w zachowania dla nich nietypowe lub w cechy, których nie posiadają w książce.
c) W swoim wypracowaniu MUSISZ wykorzystać co najmniej 6 spośród 10 elementów twórczych:
d) PRZYKŁADOWE TEMATY OPOWIADAŃ TWÓRCZYCH:
- opowiedz o spotkaniu z jednym z bohaterów wybranej lektury obowiązkowej,
- List to najbardziej elegancka i wyrażająca największy szacunek forma komunikacji.
- Możesz zmieścić go na jednej stronie. List wcale nie musi być długi. Zgodnie z wymogami egzaminacyjnymi list powinien liczyć ok. 200 słów (gdyby np. na egzaminie ósmoklasisty forma listu się pojawiła, musisz o tym pamiętać).
- U góry w prawym rogu umieszczasz nazwę miasta, w którym mieszkasz oraz datę, kiedy list został przez Ciebie napisany (oddzielamy to od siebie przecinkiem).
- Poniżej na środku powinny znaleźć słowa: np. „Szanowna Pani”, „Droga Pani", "Cześć Piotrze", itp. Słowa te kończy zwykle wykrzyknik.
- NIE ZAPOMNIJ O AKAPITACH (minimum trzy).
- Słowa: „Ty”, „Twój”, „Pani/Pan”, „Ci”, „Cię” – zawsze powinieneś pisać wielką literą.
- Na zakończenie listu napisz: „Z wyrazami szacunku” lub „Z pozdrowieniami” i podpisz się pełnym imieniem i nazwiskiem.
- List powinien być oczywiście napisany poprawną, literacką polszczyzną z zachowaniem właściwej interpunkcji. Zadbaj również o ortografię. W razie wątpliwości ZAWSZE możesz zajrzeć do słownika ortograficznego.
- List to swoista rozmowa na odległość. Powinien być zatem napisany w taki sposób, jakbyśmy do tej osoby mówili.
- Na końcu listu (już pod swoim podpisem) możesz zrobić tzw. POSTSCRIPTUM (z łaciny: po napisaniu) - czyli dodatkową uwagę. W takich przypadkach zastosuj skrót - PS.
